هر شب تنهايي ...

حضرت هاجر (سلام الله علیها) و حضرت ساره (سلام الله علیها)

قسمت دوّم

داستان حضرت ساره (سلام الله علیها)

دومین مبحثی که در مورد همسران حضرت ابراهیم، به آن می پردازیم، یکی دیگر از افسانه های «اسرائیلیات» است که به ساحت حضرت ساره (سلام الله علیها)، همسر اوّلِ حضرت ابراهیم (علیه السلام) و مادرِ حضرت اسحاق (علیه السلام)، نسبت «حسادت» می دهند، در صورتی که انبیاء و اولیاء و «سابقون السابقون»، کسانی هستند که در زندگی به مرتبه ای از کمال رسیدند که هرگونه صفات ناپسند اخلاقی را از خود مبرّا کرده اند و از این دست، آلودگی ها، پاک هستند  .

یهودیان، معتقد هستند که پس از اینکه، حضرت هاجر (سلام الله علیها)، کودک خود را به دنیا آورد، حضرت ساره (سلام الله علیها) به ایشان «حسادت» کرد و از حضرت ابراهیم (علیه السلام) خواست که آنها را از محلِ زندگی اش دور بکند و آن حضرت نیز، آنها را به سرزمین «حجاز» آورد .

این نسبت دادن «حسادت» به حضرت ساره (سلام الله علیها)، از خرافات و افسانه هایی است که یهودیان، خود آن را بافته و تافته اند .

در قرآن کریم، خصوصیت «حسادت» را در مورد یهودیانی بیان می کند که از حسادت به حضرت محمّد مصطفی رسول الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم) ایمان نمی آورند، آورده شده است، مانند آیه 109 سوره بقره که می فرماید : و دلیل آن هم مشخص است .

 خداوند در آیات 51 الی 54 سوره نساء به این یهودیان، (یهودیانی که در مدینه زندگی می کردند)، اشاره می کند که :

 حضرت ساره در قرآن کریم

در قرآن کریم، بطور مستقیم، نام «بانوان صالحه» را نُبرده است، الاّ حضرت مریم (سلام الله علیها)، چنانکه در آیه 42 سوره آل عمران می خوانیم :

 بنابراین، در قرآن کریم، فقط نام حضرت مریم (سلام الله علیها) به عنوان بانوی صالحه بُرده شده و از دیگر «بانوان صالحه»، فقط با «رمز» نام بُرده شده، مانند :

الف) همسرِ کَسی بودن : «همسر آدم» (1) –  «همسر فرعون» (2) - «همسر عمران» (3) - «همسر ذکریا» (4) .

ب) مادرِ کَسی بودن : «مادر موسی» (5)  

ج) خواهرِ کَسی بودن : «خواهر موسی» (6)

د) دخترِ کَسی بودن : «دختران لوط» (7) - «دختران شعیب» (8)

البته، همین نام بُردن این بانوان صالحه به صورت «رمز»، نیز نشانه ی مقام قرب الهی آنان است .

در قرآن کریم، هنگامی که از مهمانان حضرت ابراهیم نبی الله (علیه السلام) یاد می کند که برای مژده به دنیا آمدن حضرت اسحاق نبی الله (علیه السلام) و عذاب قوم خلافکار حضرت لوط (علیه السلام)، یعنی مردم دیار «مؤتفکات»، یاد می کند، به حضرت ساره (سلام الله علیها)، یعنی «همسر ابراهیم» نیز اشاره می کند .

برای مثال، در آیات 69 الی 73 سوره هود، داستان وارد شدن فرشتگان بر حضرت ابراهیم (علیه السلام) و همسرش چنین آمده است :

 و همچنین، از این داستان، در آیات 24 الی 30 سوره ذاریات، صحبت به میان آمده است :

از مُفاد آیات 69 الی 73  سوره هود و آیات 24 الی 30 سوره ذاریات، پی می بریم که :

الف) فرشتگانی که بَر حضرت ابراهیم (علیه السلام) وارد شدند، و در بیشتر روایات آمده که این فرشتگان حضرت جبرئیل امین (علیه السلام)، حضرت میکائیل (علیه السلام) و حضرت اسرافیل (علیه السلام) و حضرت کروبیل (علیه السلام) بودند (9) .

ب) فرشتگان، فقط بَر پیامبران الهی و اولیاء و اوصیاء و صالحین وارد می شوند، بخصوص حضرت جبرئیل امین (علیه السلام) که مأمور «وحی بر پیامبران الهی» است، بنابراین، وقتی حضرت ساره (سلام الله علیها)، می تواند فرشتگان را ببیند و با آنها صحبت هم بکند، مشخص است که آن حضرت بانویی صالحه است، پس چگونه می تواند چنین شخصی که به چنین درجه ای از قُرب الهی رسیده باشد، صفت «حسادت» را در خود داشته باشد .

داستان حضرت ابراهیم و حضرت ساره

حضرت ابراهیم (علیه السلام) در شهر «حرّان»، بُت های بُت پرستان را شکست و نابود کرد، بدین ترتیب هیبت و اُبهت مُشرکان و بُت پرستان را زیر سئوال بُرد،و آنان را تحقیر نمود، بخصوص «نمرود» که ادعای خدایی هم می کرد .

البته، با دلایل عقلی و منطقی نیز به آنها ثابت کرد که این بُتان نمی توانند «خدا» باشند و می بایستی خداوند یکتا را بپرسند . امّا این بُت پرستان و مُشرکان، مانند همتایان خود، به جای هدایت، به لجبازی پرداختند و گوییا چشمانشان کور بود که راه حق را نمی دیدند، بنابراین، در کفر و الحادشان غوطه ور شدند و سرمَست از بازی دنیا، تصمیم گرفتند که حضرت ابراهیم (علیه السلام) را به در آتش بیاندازند که به معجزه ی الهی، آتش بر آن حضرت سرد و سلامت شد (10) .

سپس حضرت ساره و حضرت لوط به حضرت ابراهیم (علیه السلام) ایمان آوردند و با آن حضرت از آن دیار هجرت کردند .

 به این موضوع در آیه 4 سوره ممتحنه قرآن کریم، بدان اشاره شده است :

از مُفاد آیه ی فوق، چنین استنباط می شود که خداوند، حضرت ابراهیم (علیه السلام) را و کسانی که با او بودند، را «اُسوه» و نمونه ای برای راهنمایی و هدایت به مسلمانان معرفی می کند .

چه کَسانی در آن دوران، با حضرت ابراهیم (علیه السلام) بودند؟

قطعاً حضرت لوط (علیه السلام و حضرت ساره (سلام الله علیها)، زیرا، هنگامی که بُت پرستانِ مشرک، با حضرت ابراهیم (علیه السلام) سَرِ ناسازگاری داشتند، فقط آنها به او ایمان آورده بودند و در آخرِ آیه نیز دعا می کنند : «پروردگارا ! بر تو توكل و به سوى تو انابه نموديم كه بازگشت به سوى تو است .»

در قرآن کریم، از پیوستن حضرت ساره (سلام الله علیها) به حضرت ابراهیم (علیه السلام) و مهاجرت با آن حضرت، بطور «رمزی» اشاره می کند که در آیه فوق آمده است و (که قبلاً نیز اشاره کردیم) این بدان دلیل است که در تمام قرآن کریم، به جزء شخصِ حضرت مریم (سلام الله علیها)، از تمامی بانوان صالحه، بطور «رمزی» اشاره شده است .

و امّا، پیوستن حضرت لوط (علیه السلام) به حضرت ابراهیم (علیه السلام) و مهاجرت با آن حضرت، در آیه 26 سوره عنکبوت، چنین آمده است :

بنابراین، حضرت ساره (سلام الله علیها)، به همراه حضرت ابراهیم (علیه السلام) از سرزمین «حرّان» که محل بُت پرستان است، به سوی سرزمین پُر برکت «شامات» هجرت می کند و خلاصه اینکه در تمام فراز و نشیب های زندگی آن حضرت در کنارش، و یار و یاورش بوده،  و همواره در خانه، پناه و امیدی برای دلبستگی هایش بوده و عرق خستگی ها را از بدنش می زوده است .

پس چگونه ممکن است این بانوی صالحه ی مکرمه، حسادت بورزد ؟

بانوی محترمی که خود، پیشنهاد ازدواج شوهرش را با حضرت هاجر (سلام الله) می دهد و آن هم به امید اینکه که شوهرش از او، فرزندی بیاورد، آنگاه خود به آن حضرت و فرزند گرامی اش حسادت می ورزد .

همانطور که می دانید، حضرت ابراهیم (علیه السلام)، پدرِ دو پیغمبری است که تاریخ پیامبران را به موازات هم رقم زده اند، یعنی حضرت اسحاق (علیه السلام) در سرزمین پُربرکت «شامات»، و حضرت اسماعیل (علیه السلام) ، یعنی اینکه قرار بوده که این دو پیامبران الهی که اتفاقاً فرزندان حضرت ابراهیم (علیه السلام) بودند، بعد از این تاریخ را در دستان خود بگیرند، و باز هم یعنی اراده ی خداوندی است که چنین بشود .

بنابراین، آیا هجرت حضرت هاجر (سلام الله علیها)، به همراه کودک گرامی اش، حضرت اسماعیل (علیه السلام)، به سوی کعبه و سرزمین حجاز، مسئله ای پیش پا افتاده و بی اهمیت است که بخواهد زنی با بغض و کینه نسبت به هووی خود، تعیین بکند و تاریخ را اینگونه رقم بزند ؟

اصلاً چنین مسئله ای محال می باشد و هرگز و هرگز حضرت ساره (سلام الله علیها)، چنین فعلِ غیرعاقلانه ای را انجام نمی دهد .

داستان هجرت حضرت هاجر (سلام الله علیها) و کودک دلبندش به سرزمین حجاز و مکّه معظمه، در قرآن کریم، آیه 37 سوره ابراهیم بدان اشاره شده است :

و همانطور که از مُفاد آیه مشخص می شود، حضرت ابراهیم (علیه السلام) به فرمان خداوند عزّ و جلّ، بعضی از ذریه ی خود را (حضرت هاجر و حضرت اسماعیل) را در درّه ای غیرقابل کِشت، نزد خانه ی حرم الهی آورده است، و به منظور «امرمهمی !»، و آن هم به پا داشتن نماز، که خود ستون دین است و مقدمه ای برای احیاء دین الهی .

پی نویس

1-قرآن کریم / سوره بقره / آیه 35 : «وَ قُلْنَا يَئَادَمُ اسكُنْ أَنت وَ زَوْجُك الجَْنَّةَ ...»، «و گفتيم : اى آدم تو و همسرت در بهشت آرام گيريد ...»

2- قرآن کریم / سوره قصص / آیه 8 : «وَ قَالَتِ امْرَأَت فِرْعَوْنَ قُرَّت عَينٍ لى ...»، «و همسر فرعون گفت اين كودك نور چشم من ....»

3- قرآن کریم / سوره آل عمران / آیه 35 : «إِذْ قَالَتِ امْرَأَت عِمْرَنَ رَب إِنى نَذَرْت لَك مَا فى بَطنى مُحَرَّراً فَتَقَبَّلْ مِنى  إِنَّك أَنت السمِيعُ الْعَلِيمُ»، «بياد آر زمانى را كه همسر عمران گفت پروردگارا من نذر كرده‏ام كه آنچه در رحم دارم محرر يعنى خالص خدمتكار تو باشد از من قبول كن كه تو، آرى تنها توئى كه شنواى دانائى .»

4- قرآن کریم / سوره انبیاء / آیات 89 و 90 : «وَ زَكرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَب لاتَذَرْنى فَرْداً وَ أَنت خَيرُ الْوَرِثِينَ»، «و ذريا را ياد كن آن گاه پروردگار خويش را ندا داد ، پروردگارا ! مرا تنها مگذار كه تو از همه بازماندگان بهترى .» - «فَاستَجَبْنَا لَهُ وَ وَهَبْنَا لَهُ يَحْيى وَ أَصلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ  إِنَّهُمْ كانُوا يُسرِعُونَ فى الْخَيرَتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَباً وَ رَهَباً  وَ كانُوا لَنَا خَشِعِينَ»، «پس اجابتش كرديم و يحيى را به او بخشيديم و همسرش را براى او شايسته كرديم چون آنان به كارهاى نيك همى شتافتند و ما را با اميد و بيم همى خواندند و در قبال ما فروتن و خاشع بودند .»

5- قرآن کریم / سوره قصص / آیه 7 : «وَ أَوْحَيْنَا إِلى أُمّ‏ِ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيهِ  فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فى الْيَمّ‏ِ وَ لاتخَافى وَ لاتحْزَنى  إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسلِينَ»، «و به مادر موسى وحى كرديم كه او را شير بده ، همين كه بر جان او بيمناك شدى او را به دريا بينداز ، و مترس و غمگين مباش كه ما وى را به تو برگردانيده و از پيامبرانش مى‏ كنيم .»

6- قرآن کریم / سوره قصص / آیه 10 : ««وَ قَالَت لأُخْتِهِ قُصيهِ  فَبَصرَت بِهِ عَن جُنُبٍ وَ هُمْ لايَشعُرُونَ»، «وى به خواهر موسى گفت : از دور دنبال موسى باش، تا از او خبرى بيابى، خواهر موسى او را از دور ديد اما به طورى كه درباريان ملتفت نشدند .»

7- قرآن کریم / سوره حجر / آیه 71 : «قَالَ هَؤُلاءِ بَنَاتى إِن كُنتُمْ فَعِلِينَ»، «لوط گفت : اگر هم مى‏ خواهيد كارى بكنيد، اين دختران من حاضرند .»

8- قرآن کریم / سوره قصص / آیه 27 : «قَالَ إِنى أُرِيدُ أَنْ أُنكِحَك إِحْدَى ابْنَتىَّ هَتَينِ عَلى أَن تَأْجُرَنى ثَمَنىَ حِجَجٍ ...»، «شعیب به موسى گفت مى‏ خواهم يكى از اين دو دخترم را به همسريت درآورم در برابر اينكه هشت سال اجيرم شوى ...»

9- علاّمه طباطبایی، در تفسیر المیزان، ذیل آیات 69 الی 73 سوره هود، در بحث روایتی چنین آورده است که : در کافی به سند خود از ابی یزید حمار از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) آورده که فرمود : خدای عزّ و جلّ، چهار فرشته مأمور کرد برای هلاک کردن قوم لوط و آن چهار فرشته عبارت بودند از : جبرئیل، میکائیل، اسرافیل، و کروبیل، این چهار فرشته در سرِ راه خود به دیدن ابراهیم رفته، بَر او سلام کردند .

10-  قرآن کریم / سوره انبیاء / آیه 69 : «قُلْنَا يَنَارُ كُونى بَرْداً وَ سلَماً عَلى إِبْرَهِيمَ»، «گفتيم : اى آتش بر ابراهيم خنك و سلامت باش .»

منابع

- قرآن کریم

- تفسیر المیزان، علامه طباطبایی

تهیه و تنظیم : منیژه شهرابی