هر شب تنهايي ...

«ویلیام جیمز دورانت» فیلسوف، تاریخ نگار و نویسنده در 5 نوامبر (14 آبان) ۱۸۸۵ در آدامز شمالی (ایالت ماساچوست) به دنیا آمد و در ۷ نوامبر (16 آبان) سال ۱۹۸۱ میلادی، در لوس آنجلس (ایالت کالیفرنیا) آمریکا درگذشت .

آثار و فعالیّت‌ ها

مهّم ‌ترین اثر وی، «تاریخ تمدّن» ، مجموعه کتابی ۱۱ جلدی است که با همکاری «آریل دورانت»، همسرش نوشته ‌است . «ویل دورانت» در این کتاب توانسته‌است با استفاده از آثار مورخان دیگر -از هرودوت تا آرنولد توین‌بی- که از ابتدای تاریخ مکتوب بشر تاکنون زیسته‌اند، مکتب نوینی از تاریخ ‌نگاری را به وجود آورد .

برخلاف دیگر تاریخ ‌نگاران که تنها تمرکزشان روی وقایع تاریخی و سیر تمدن بشری بود، وی در اثر خود به عوامل تمدّن ‌ساز در طول تاریخ نیز توجّه می ‌کند . در این باره از او نقل‌ قولی هست که چنین است : «تمدّن رودی است با دو ساحل»^∗. این نقل قول بطور ضمنی به این مسئله اشاره دارد که تاریخ ‌نگاران اغلب نهایت توجه و دقّت خود را صرف رودخانهٔ در جریان تاریخ نموده‌اند که معمولاً پُرآشوب و پُرهیاهوست و اجازهٔ برداشت ‌ها و تفاسیر صحیح را نمی ‌دهد . در مقابل، او دیدگاه دیگری را مطرح می‌ کند که در آن حواشی تاریخ و تمدّن –ساحل ‌ها- می ‌توانند به اندازهٔ خود متن تاریخ مهّم باشند . به نظر او، همهٔ مردمانی که در طول تاریخ خانه و مجسمه ساختند، شعر سراییده‌اند، هم در شکل‌ گیری تمدّن نقش داشتند .

«ویل دورانت» در کتاب «درس‌ هایی از تاریخ» که در سال ‌های آخر زندگی خود نوشت، می‌ گوید که تاریخ ملّت ‌ها را باید با توجه به پدیده‌ های علمی جدید نوشت .

از جمله آثار شناخته شده وی در ایران، می ‌توان به دو اثر دیگر یعنی «تاریخ فلسفه» و «لذّات فلسفه» برگردان «دکتر عباس زریاب خویی» اشاره کرد . (کتاب تاریخ تمدن او در ایران ۱۱ جلد چاپ شده)

با اینکه «ویل دورانت» می خواست کشیش شود، امّا در دانشگاه، بیشتر علوم، از زیست‌شناسی گرفته تا تعلیم و تربیت را تجربه کرد و بالاخره بعد از خواندن کتاب «اخلاق» اسپینوزا به سراغ فلسفه رفت، آن را تا دکترا ادامه داد و استاد دانشگاه شد و کتاب‌ های فلسفی زیادی به تألیف رساند .

«هنری توماس» در کتاب «بزرگان فلسفه» یک فصل به او اختصاص داده و نوشته : «بزرگترین کار او در فلسفه این بود که افکار پیچیده فلسفی را به زبان ساده بیان کرد . او فلسفه را که دور از دسترس مردم عادی بود، به خانه‌ های آن‌ ها بُرد و آن را برای همه قابل فهم کرد .»

اما همه این‌ ها «دورانت» را راضی نکرد تا اینکه به قول خودش برای «ارضای حس کنجکاوی» سر از تاریخ درآورده و در زمان استادی دانشگاه کالیفرنیا کتاب «تاریخ فلسفه» اش را نوشت که فیلسوفان و منتقدان دانشگاه او و کتابش را تحسین کردند .

بعد از آن بود که «دورانت» تصمیم به نوشتن «تاریخ تمدّن جهان» گرفت . همسرش «آریل» -که قبلاً یکی از شاگردانش بود- به او با همراهی کردنش در سفرها، در نوشتن این کتاب کمک کرد .

او برای نوشتن هر فصل از کتاب به گوشه‌ ای از دنیا سفر می ‌کرد؛ از مصر و ایران تا سیبری و ژاپن . مقصد او برای نوشتن جلد اول کتاب «تاریخ تمدّن» با عنوان «مشرق زمین، گهواره تمدن» بود .

بعد از چاپ جلد اول، سفرهای دور دنیایش شروع شد که ۵۰ سال ادامه یافت، در نهایت در ۱۹۷۵ نوشتن تمامی ۳۰ جلدکتابش و همچنین سفرهایش نیز به اتمام رسید (1) .

«ویل دورانت»، مطالب کتاب را به «آریل» دیکته می کرد و او می نوشت . دلبستگي این زن و شوهر به يكديگر به اندازه اي بود که در سال 1981 پس از انتقال «ویل دورانت» به بیمارستان، وقتي «آریل» از دکتر شنید که شانس زنده ماندن شوهرش اندک است، دیگر لب به غذا نزد تا اينكه درگذشت . قلبِ «ویل دورانت» نیز پس از این که شنید «آریل» فوت شده، از حرکت باز ماند و به او پیوست و زن و شوهر در یک روز در کنار هم دفن شدند . «آریل»، 13 سيزده سال جوانتر از «ویل دورانت» بود .

کتاب «تاریخ تمدّن»، 11 بخش دارد که عبارت است از :

1- مشرق زمین، گاهواره تمدّن

2- یونان باستان

3- قیصر و مسیح

4- عصر ایمان

5- رُنسانس

6- اصلاح دینی

7- آغاز عصر خِرَد

8- عصر لویی چهاردهم

9- عصر ولتر

10- روس و انقلاب

11- عصر ناپلئون

از دیگر آثار ارزشمند این نویسندۀ مشهور، «تاریخ ادبیات انگلیسي» در سال 1904، «تاریخ فلسفه» در سال 1926 و «تصویرهای زندگی» است که به کمک همسرش «آریل دورانت» نوشته است . وي پیش از نوشتن کتاب «تاریخ تمدّن»، کتاب «اصول حکمت و مسائل اجتماعی دوران معاصر» را تألیف کرده بود .

سخنرانی های «ويل دورانت»، دربارۀ ادبیات ایران در دهۀ 1950 در دانشگاه «کلمبیا»، ادبیات ایران را به جهانیان شناساند . وی یک جلسۀ تمام، تنها به تفسیر این بیت حافظ پرداخته بود :

غلام و بندۀ آنم که زیر چرخ کبود

           زِ هر چه قید تعلق پذيرد، آزاد است

«ویل دورانت»، دربارۀ «فردوسی» گفته است که در میهن دوستی، همتای فردوسی به دنیا نخواهد آمد و از این بابت، ایران، سرزمینی منحصر به فرد در سراسر جهان است .

«ویل دورانت» در کتاب «درس هایی از تاریخ» که در سال های آخر زندگی خود نوشت، می گوید :

«تاریخ ملّت ها را باید با توجه به پدیده های علمی جدید نوشت .»

«ویل دورانت» 96 سال عمر کرد و سرانجام در هفتم نوامبر سال 1981 بدرود حیات گفت .

پی نویس

1-  منبع این قسمت : ویکی پدیا

2-  منبع این قسمت : سایت رَه پو

با تلخیص و تصرّف و ویرایش ... منیژه شهرابی